ไม้พุ่ม สูงได้ถึง 4 ม. แยกเพศต่างต้น กิ่งด้านล่างมักเป็นหนาม หูใบขนาดเล็ก ติดทน ใบเรียงสลับระนาบเดียว รูปรีหรือรูปไข่กลับ มีนวลด้านล่าง ช่อดอกแบบช่อกระจุกออกตามซอกใบ ไม่มีกลีบดอก ดอกเพศผู้จำนวนมาก เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1.5 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ เรียงซ้อนเหลื่อม รูปไข่ สีเขียวอ่อน ก้านดอกยาว 2–6 มม. เกสรเพศผู้ 5 อัน ก้านชูอับเรณูยาวประมาณ 2 มม. จานฐานดอกเป็นต่อมสีเหลือง 5 ต่อม มีเกสรเพศเมียที่เป็นหมัน ดอกเพศเมียออกเป็นกระจุก มีได้ถึง 10 ดอก คล้ายดอกเพศผู้ ใหญ่กว่าเล็กน้อย ก้านดอกยาวได้ถึง 1.2 ซม. จานฐานดอกบางเป็นวง รังไข่ 3 ช่อง แต่ละช่องมีออวุล 2 เม็ด ก้านเกสรเพศเมียสั้น ยอดเกสร 3 อัน ยาวประมาณ 1 มม. ปลายแยกเป็นแฉก ผลคล้ายผลผนังชั้นในแข็ง เส้นผ่านศูนย์กลาง 3–5 มม. ผลแก่สีขาว เมล็ดรูปสามเหลี่ยม
พบที่แอฟริกา เอเชียเขตร้อน และออสเตรเลีย ในไทยพบทุกภาค ขึ้นตามที่โล่ง ชายป่า ข้างถนน ความสูงถึงประมาณ 700 เมตร ทั้งต้นมีสรรพคุณแก้โรคผิวหนังอักเสบ แก้ไข้ และโรคปวดข้อ
สกุล Flueggea Willd. มี 14 ชนิด พบในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ในไทยมีชนิดเดียว ชื่อสกุลตั้งตามนักพฤกษศาสตร์ชาวเยอรมัน Johannes Flüggé (1775–1816)
|
ชื่อพ้อง Phyllanthus virosa Roxb. ex Willd.
|
|
ชื่อสามัญ Common bushweed
|
ชื่ออื่น ก้างปลา (ภาคใต้); ก้างปลาขาว (ทั่วไป); แดงน้ำ (ลำปาง); มะแตก ma taek (ภาคเหนือ)
|
|
ก้างปลาขาว: ดอกเพศเมียออกเป็นกระจุก ก้านเกสรเพศเมียสั้น ยอดเกสร 3 อัน ปลายแยกเป็นแฉก ผลแก่สีขาว (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา, ปรีชา การะเกตุ)
|
|