Index to botanical names
เถาพันดง
Araceae
ไม้เถาล้มลุก ลำต้นแข็ง เลื้อยเกาะอิงอาศัย กิ่งด้านข้างมักมีกาบใบ ใบเรียงสลับระนาบเดียว ก้านใบแบนหนา แผ่เป็นแผ่น ปลายก้านบวมหรือมีติ่ง เส้นแขนงใบเรียงโค้งจรดปลายใบหรือแบบร่างแห ตัดกับเส้นขอบใน 2–4 เส้น (pothoid venation) โคนเป็นกาบยาว มีเส้นขอบใน ช่อดอกแบบช่อเชิงลดมีกาบ ออกเดี่ยว ๆ หรือหลายช่อ แยกหรือเชื่อมติดกัน กาบติดทน ช่อดอกกลม รูปไข่ หรือรูปทรงกระบอก ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบรวม 4–6 กลีบ เกสรเพศผู้ 4–6 อัน อับเรณูแตกตามยาว ปลายแกนอับเรณูมีรยางค์ รังไข่มี 3 ช่อง แต่ละช่องมีออวุลเม็ดเดียว พลาเซนตารอบแกนร่วมติดที่โคน ยอดเกสรเพศเมียรูปจานหรือเป็นติ่ง ผลสด มี 1–3 เมล็ด ผิวเรียบสกุล Pothos มีประมาณ 75 ชนิด พบที่มาดากัสการ์ เอเชีย ออสเตรเลีย และหมู่เกาะแปซิฟิก ในไทยมี 9 ชนิด ชื่ิอสกุลมาจากภาษาสิงหล ในศรีลังกาที่ใช้เรียกต้นตะเข็บ P. scandens L.
ไม้เถาล้มลุก ยาวได้ถึง 15 ม. กิ่งที่มีดอกมักแตกแขนง ใบรูปรีถึงรูปใบหอก หรือแกมรูปไข่ ยาว 2–10 ซม. ปลายมีติ่ง เส้นขอบในข้างละ 2 เส้น ก้านใบยาว 2–20 ซม. มีปีกกว้าง โคนก้านมีครีบ ช่อดอกจำนวนมาก ออกเดี่ยว ๆ ตามซอกใบ โคนมี ใบประดับย่อยขนาดเล็ก มีเกล็ดหุ้มยอดเรียงซ้อนเหลื่อม ยาว 0.3–1 ซม. ก้านช่อยาว 0.3–1.5 ซม. กาบสีม่วงอมน้ำตาล รูปไข่ เว้า พับงอกลับ ยาว 0.4–1 ซม. โคนตัด ปลายมีติ่ง ติดทน ช่อรูปไข่ กลม หรือรูปกระบอง ยาว 0.9–1.2 ซม. สีขาวหรือครีม มีก้านยาว 1–1.5 ซม. ดอกเส้นผ่านศูนย์กลาง 1–2 มม. ผลย่อยมี 1–5 ผล รูปรี ยาว 1–1.8 ซม. สุกสีส้มอมแดงพบที่อินเดีย พม่า และคาบสมุทรมลายู ในไทยพบทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ และภาคใต้ ขึ้นบนต้นไม้หรือก้อนหินในป่าดิบชื้น ความสูงถึงประมาณ 500 เมตร คล้ายกับตองงุม P. chinensis (Raf.) Merr. ที่ดอกออกน้อยกว่า และกาบสีเขียว
เถาพันดง: ช่อดอกจำนวนมาก ออกเดี่ยว ๆ ตามซอกใบ กาบสีม่วงอมน้ำตาล รูปไข่ เว้า พับงอกลับ โคนตัด ปลายมีติ่ง ผลสุกสีส้มอมแดง (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา, ปรีชา การะเกตุ, นันทน์ภัส ภัทรหิรัญไตรสิน)
ไม้เถา ยาวได้ถึง 15 ม. ใบรูปขอบขนานหรือแกมรูปไข่ ยาว 3–18 ซม. ปลายกลมหรือตัด มีเส้นขอบใน 2–4 เส้น ก้านใบยาวเท่า ๆ แผ่นใบ มีปีกกว้าง ช่อดอกออกเดี่ยว ๆ โคนช่อมีใบประดับย่อยขนาดเล็ก มีเกล็ดหุ้มยอดเรียงซ้อนเหลื่อม ยาว 0.5–3.5 ซม. ก้านช่อยาว 4–10 ซม. กาบสีขาวหรือครีม รูปไข่โค้งเว้า ยาว 0.4–1.2 ซม. โคนรูปหัวใจหุ้มก้านช่อ ปลายแหลมมีติ่ง ผิวคล้ายมีนวล ช่อดอกรูปรีกว้างเกือบกลม หรือคล้ายกระบอง ยาว 1.2–1.8 ซม. มีก้านยาว 2.7–4 ซม. ดอกเส้นผ่านศูนย์กลาง 1–2 มม. ผลย่อยมี 1–5 ผล รูปรี ยาว 1–1.7 ซม. สุกสีแดงพบที่คาบสมุทรมลายู เกาะสุมาตรา และภาคใต้ตอนล่างของไทยที่ยะลา และนราธิวาส ขึ้นเกาะต้นไม้ในป่าดิบชื้น ความสูง 50–300 เมตร
เถาพันดง: ก้านช่อดอกยาว โคนกาบรูปหัวใจหุ้มก้านช่อ (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)
Boyce, P.C. (2012). Araceae (Pothos). In Flora of Thailand Vol. 11(2): 254–262.