สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

อ้ายเบี้ยว

อ้ายเบี้ยว
วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2561

Pentaphragma begoniifolium (Roxb. ex Jack) Wall. ex G.Don

Pentaphragmataceae

ไม้ล้มลุก อวบหนา สูงได้ถึง 30 ซม. ใบเรียงเวียน รูปไข่หรือรูปขอบขนาน เบี้ยว ยาว 5–25 ซม. ปลายแหลม โคนเป็นติ่งกลมด้านเดียว ขอบจักฟันเลื่อย แผ่นใบมีขนประปรายด้านล่าง ก้านใบยาว 1–4 ซม. ช่อดอกแบบช่อวงแถวเดี่ยว ออกที่ยอด 1–2 ช่อ ยาว 3–5 ซม. หรือออกตามซอกใบสั้น ๆ ก้านช่อสั้นกว่าแกนช่อ ดอกเรียงสองแถว ไร้ก้าน ใบประดับรูปไข่กลับกว้าง บาง ยาว 5–9 มม. หลอดกลีบเลี้ยงยาว 4–6 มม. เชื่อมติดรังไข่มีผนังกั้น 5 ช่อง ระหว่างช่องมีต่อมน้ำต้อย กลีบเลี้ยง 5 กลีบ ขนาดไม่เท่ากัน เรียงซ้อนเหลื่อม รูปไข่ ยาว 2–2.5 มม. ติดทน มีขนยาวประปราย กลีบดอกรูปไข่กลับ ยาวประมาณ 3 มม. เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดระหว่างกลีบดอก ก้านชูอับเรณูยาวประมาณ 1 มม. อับเรณูติดที่ฐาน ปลายแหลม รังไข่ใต้วงกลีบ มี 2 ช่อง พลาเซนตารอบแกนร่วม ออวุลจำนวนมาก ก้านเกสรเพศเมียสั้น หนา ยอดเกสรรูปทรงกระบอก ยาวประมาณ 1 มม. มีริ้วเป็นสัน 5 สัน ผลคล้ายผลสดมีหลายเมล็ด แห้งไม่แตก รูปรี ยาว 8–9 มม.

พบที่พม่า คาบสมุทรมลายู และภาคใต้ของไทยตั้งแต่ระนองลงไป ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูงถึงประมาณ 500 เมตร รากบดพอกแก้อาการบวมช้ำ

สกุล Pentaphragma Wall. ex G.Don เป็นสกุลเดียวของวงศ์ มีประมาณ 25 ชนิด พบในจีน ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และนิวกินี ในไทยมี 3 ชนิด อีก 2 ชนิดคือ P. horsfieldii (Miq.) Airy Shaw พบทางภาคใต้ตอนล่างที่นราธิวาส และ P. winitii Craib พืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคเหนือที่น่าน ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “pente” ห้า และ “phragma” แนวรั้ว ตามลักษณะวงเกสรเพศเมียแยกจากฐานดอกตามรอยเว้าต่อมน้ำต้อย 5 ต่อม เหมือนแนวรั้ว

ชื่อพ้อง  Phyteuma begoniifolium Roxb. ex Jack

ชื่ออื่น   คะน้าฤๅษี (ภาคใต้); ผักป่า (ยะลา); หูหมี (ชุมพร); อ้ายเบี้ยว (สตูล)

อ้ายเบี้ยว: ใบเรียงเวียน เบี้ยว โคนเป็นติ่งกลมด้านเดียว ช่อดอกแบบช่อวงแถวเดี่ยว ดอกเรียงสองแถว ไร้ก้าน (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Airy Shaw, H.K. (1954). Pentaphragmataceae. In Flora Malesiana Vol. 4: 525.

Hong, D. and N.J. Turland. (2011). Pentaphragmataceae. In Flora of China Vol. 19: 564.