สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

ย่านจะงอย

ย่านจะงอย
วันที่ 28 เมษายน 2560

Chilocarpus rostratus Markgr.

Apocynaceae

ไม้เถา ยาวได้ถึง 20 ม. น้ำยางสีขาว ใบเรียงตรงข้าม รูปไข่กลับ แกมรูปขอบขนาน หรือรูปใบพาย ยาว 2–16.5 ซม. ปลายกลมหรือแหลมสั้น ๆ มีติ่งแหลม เส้นแขนงใบจำนวนมาก เรียงจรดกันเป็นเส้นขอบใน ก้านใบยาว 0.5–2 ซม. ช่อดอกออกสั้น ๆ ตามซอกใบ ดอกไร้ก้านหรือมีก้านสั้นมาก กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปไข่ขนาดเล็ก ปลายกลม ดอกสีเหลือง กลีบเรียงซ้อนทับด้านซ้ายในตาดอก หลอดกลีบดอกยาว 4–7 มม. ด้านในมีขนสั้นนุ่มใต้เกสรเพศผู้ มี 5 กลีบ รูปเคียว ยาว 3–6 มม. เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดใกล้โคนหลอดกลีบ ไม่แนบติดเกสรเพศเมีย ก้านชูอับเรณูสั้น อับเรณูยาวประมาณ 1 มม. คาร์เพลเชื่อมกัน ออวุลจำนวนมาก ก้านเกสรเพศเมียยาว 1.5–2.5 มม. รวมยอด ผลสด แห้งแตกเป็น 2 ส่วน รูปรีหรือรูปขอบขนาน ยาว 4–9 ซม. เรียบหรือมีตุ่มหนาแน่น เมล็ดมีเยื่อหุ้มคล้ายคอร์ก

พบที่คาบสมุทรมลายู สุมาตรา บอร์เนียว และภาคใต้ตอนล่างของไทยที่นราธิวาส ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูงระดับต่ำ ๆ ยางขาวแก้พิษงูและแผลที่ถูกกัด

สกุล Chilocarpus Blume มีประมาณ 15 ชนิด พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยเฉพาะในสุมาตราและบอร์เนียว ในไทยมี 3 ชนิด ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “cheilos” ปาก และ “karpos” ผล ตามลักษณะผลที่แตกออกเป็น 2 ส่วน หรือมาจากคำว่า “chylos” น้ำคั้นจากผล คือมีน้ำยางขาว

ย่านจะงอย: ส่วนต่าง ๆ มีน้ำยางขาว ใบเรียงตรงข้าม ปลายกลม เส้นแขนงใบจำนวนมาก เรียงจรดกันเป็นเส้นขอบใน ผลสดมีตุ่มหนาแน่น (ภาพ: มานพ ผู้พัฒน์)



เอกสารอ้างอิง

Middleton, D.J. (2007). Chilocarpus rostratus (Apocynaceae), a new record for Thailand. Thai Forest Bulletin (Botany) 35: 85–88.

Middleton, D.J. (1999). Apocynaceae. In Flora of Thailand Vol. 7(1): 26–27.