สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

มะเหลี่ยมหิน

มะเหลี่ยมหิน
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Rhus chinensis Mill.

Anacardiaceae

ไม้พุ่มหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 10 ม. แยกเพศต่างต้นหรือมีดอกสมบูรณ์เพศร่วมต้น กิ่งมีช่องอากาศ มีขนสั้นนุ่มตามกิ่งอ่อน แผ่นใบด้านล่าง ช่อดอก ก้านดอก และกลีบเลี้ยงด้านนอก ใบประกอบปลายคี่ เรียงเวียน ก้านใบประกอบยาว 5–15 ซม. แกนกลางช่วงปลายมีปีกแคบ ๆ โคนก้านป่อง ใบย่อย 3–6 คู่ รูปรี รูปขอบขนาน หรือแกมรูปไข่ ยาว 3.5–12 ซม. โคนเบี้ยว ขอบจักฟันเลื่อย เส้นแขนงใบข้างละ 10–18 เส้น เรียงขนานกัน เส้นใบย่อยแบบขั้นบันได ก้านใบสั้นหรือไร้ก้าน ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกที่ปลายกิ่ง ช่อดอกเพศผู้ยาว 30–40 ซม. ช่อดอกเพศเมียสั้นกว่า ก้านดอกยาวประมาณ 1 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ ขนาดเล็ก ดอกสีเหลืองอ่อน มี 5 กลีบ เรียงซ้อนเหลื่อม รูปไข่กลับ ยาวประมาณ 2 มม. ขอบมีขนครุย เกสรเพศผู้ 5 อัน จานฐานดอกเป็นวง รังไข่มีช่องเดียว ออวุลมีเม็ดเดียว ก้านเกสรเพศเมียสั้น มี 3 อัน ยอดเกสรเป็นตุ่ม ผลผนังชั้นในแข็ง เส้นผ่านศูนย์กลาง 4–5 มม. ปลายมีโคนก้านเกสรเพศเมียติดทน ผลแก่สีแดง

พบที่อินเดีย จีน ไต้หวัน ญี่ปุ่น พม่า ภูมิภาคอินโดจีน และสุมาตรา ในไทยส่วนมากพบทางภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน มักขึ้นตามป่าเต็งรังผสมสน และป่าดิบเขา ความสูง 900–1300 เมตร ส่วนต่าง ๆ มีสรรพคุณเป็นยาปฏิชีวนะ ลดสารอนุมูลอิสระ แก้แพ้ เมล็ดและผลกินแก้ปวดท้อง ท้องร่วง

สกุล Rhus L. มีประมาณ 250 ชนิด ส่วนมากพบในเขตอบอุ่น ในไทยมี 5 ชนิด ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “rhous” ซึ่งมาจากคำว่า “rhodo” หรือ “rhodos” สีแดง หมายถึงผลที่มีสีแดง เป็นชื่อกรีกโบราณที่ใช้เรียกพืชสกุลนี้

ชื่อพ้อง  Rhus javanica L. var. chinensis (Mill.) T.Yamaz.

ชื่ออื่น   ซุง (เชียงใหม่); ตะซาย (ละว้า-เชียงใหม่); มะผด, มะพอด (ภาคเหนือ); มะเหลี่ยมหิน (เชียงใหม่); ส้มผด (ภาคเหนือ)

มะเหลี่ยมหิน: ใบประกอบปลายคี่ เรียงเวียน ขอบจักฟันเลื่อย ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกที่ปลายกิ่ง ผลแก่สีแดง (ภาพ: สุคนธ์ทิพย์ ศิริมงคล)



เอกสารอ้างอิง

Chayamarit, K. (2010). Anacardiaceae. In Flora of Thailand Vol. 10(3): 312–317.

Min, T. and A. Barfod. (2008). Anacardiaceae. In Flora of China Vol. 11: 346.