Index to botanical names
มะเยาเหลี่ยม
Euphorbiaceae
ไม้พุ่มหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 15 ม. แยกเพศร่วมต้น หูใบรูปรี ยาว 3–5 มม. ร่วงเร็ว ใบเรียงเวียน รูปรีหรือรูปไข่ เรียบหรือจัก 3–5 พู ยาว 6–27 ซม. ปลายแหลมยาว โคนกลม ตัด หรือเว้าตื้น เส้นโคนใบข้างละ 1–2 เส้น ก้านใบยาว 4.5–23 ซม. ปลายก้านใบติดโคนใบมีต่อมรูปกระบอง 2 ต่อม ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนงคล้ายช่อเชิงหลั่น ช่อดอกเพศผู้ยาว 10–25 ซม. ก้านดอกยาว 0.7–1.2 ซม. ช่อดอกเพศเมียยาว 3–12 ซม. ก้านดอกยาว 3–6 มม. กลีบเลี้ยงแยกเป็น 2–3 กลีบ ขนาดไม่เท่ากัน ยาว 1–1.5 ซม. ดอกสีขาว กลีบรูปไข่กลับแกมรูปขอบขนาน ยาว 1.5–3.5 ซม. ก้านกลีบยาว 6–8 มม. เกสรเพศผู้ 8–14 อัน วงในยาวกว่าวงนอก จานฐานดอกเป็นต่อม 5–6 ต่อม แยกกัน รังไข่ 3–5 ช่อง ก้านเกสรเพศเมีย 3 อัน ยาว 0.5–1 ซม. ปลายแยกเป็น 2 แฉกตื้น ๆ ผลรูปไข่กว้าง ยาว 4–6 ซม. มี 3–5 สัน ปลายแหลม ผิวย่น มีขนประปราย เมล็ดรูปไข่กลับ ยาว 2–3 ซม. มีตุ่มและสันนูนพบที่จีนตอนใต้ พม่า และภูมิภาคอินโดจีน ในไทยพบกระจายทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงใต้ ขึ้นตามชายป่าดิบแล้ง และป่าดิบเขา ความสูงถึงประมาณ 1200 เมตร เมล็ดมีพิษ ให้น้ำมันใช้ในอุตสาหกรรมผลิตสี และน้ำมันชักเงา เช่นเดียวกับมะเยาสกุล Vernicia Lour. อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Crotonoideae มี 3 ชนิด ในไทยมีพืชพื้นเมืองชนิดเดียว ส่วนมะเยา V. fordii (Hemsl.) Airy Shaw เป็นไม้ประดับหรือปลูกเพื่อสกัดน้ำมันจากเมล็ด มีถิ่นกำเนิดที่จีนตอนใต้ พม่า และเวียดนามตอนบน ชื่อสกุลมาจากภาษาละติน “vernix” ชักเงา หมายถึงพืชมีเมล็ดให้น้ำมัน
ชื่อสามัญ Chinese wood oil tree, Mu oil tree
มะเยาเหลี่ยม: ปลายก้านใบติดโคนใบมีต่อมรูปกระบอง 2 ต่อม ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนงคล้ายช่อเชิงหลั่น ผลรูปไข่กว้าง มีสันนูน 3–5 สัน ผิวย่น (ภาพ: ปิยชาติ ไตรสารศรี)
Stuppy, W., P.C. van Welzen, P. Klinratana and M.C.T. Posa. (2007). Euphorbiaceae (Vernicia). In Flora of Thailand Vol. 8(2): 588–590.