สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

มะค่าแต้

มะค่าแต้
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Sindora siamensis Teijsm. ex Miq.

Fabaceae

ไม้ต้น สูงได้ถึง 15 ม. มีขนสั้นนุ่มตามกิ่งอ่อน แผ่นใบด้านล่าง และช่อดอก ใบประกอบปลายคู่ ก้านใบประกอบยาว 2–4 ซม. ใบย่อยมี 3–4 คู่ รูปรี ยาว 6–15 ซม. ปลายกลม เว้าตื้น ๆ แผ่นใบด้านบนมีขนสาก มักมีต่อมใกล้ขอบใบด้านล่างด้านหนึ่ง ก้านใบย่อยยาวประมาณ 5 มม. ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ยาว 10–25 ซม. ใบประดับรูปไข่ ยาว 3–6 มม. ติดทน ใบประดับย่อยขนาดเล็กติดใต้กึ่งกลางก้านดอก ก้านดอกยาว 2–4 มม. กลีบเลี้ยงมี 4 กลีบ รูปเรือ 1 กลีบ รูปใบหอก 3 กลีบ ยาวประมาณ 7 มม. มีตุ่มกระจาย ปลายกลีบมีหนามเล็ก ๆ กลีบดอกมีกลีบเดียว สีเหลืองอมแดง ยาวเท่า ๆ กลีบเลี้ยง เกสรเพศผู้ 10 อัน 9 อันเชื่อมติดกันที่โคนเป็นแผ่น 2 อันด้านบนยาว 1.5–2 ซม. 7 อันขนาดเล็ก รังไข่มีก้านสั้น มีขนหยาบและหนามเล็ก ๆ ก้านเกสรเพศเมียโค้ง ยอดเกสรเป็นตุ่ม ฝักแห้งแตก แบนคล้ายรูปไข่ ยาว 4.5–10 ซม. ปลายมีจะงอย ยาว 5–7 มม. ผิวมีหนามกระจาย มี 1–3 เมล็ด เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5–2 ซม. ขั้วเมล็ดมีเยื่อหุ้มหนา

พบที่ภูมิภาคอินโดจีนและคาบสมุทรมลายู ในไทยพบทุกภาค ขึ้นตามป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และป่าชายหาด ความสูงไม่เกิน 300 เมตร แยกเป็น var. maritima (Pierre) K.Larsen & S.S.Larsen หรือมะค่าลิง ฝักมีหนามขนาดเล็กเป็นตุ่มประปรายหรือไม่มี การกระจายพันธุ์เช่นเดียวกับมะค่าแต้

สกุล Sindora Miq. อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Caesalpinioideae เผ่า Detarieae มีประมาณ 20 ชนิด พบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะภูมิภาคมาเลเซีย และพบในแอฟริกา 1 ชนิด ในไทยมี 3 ชนิด อีก 2 ชนิดพบเฉพาะทางภาคใต้ คือ กลิ้ง S. coriacea (Baker) Prain และมะคะ S. echinocalyx Prain ชื่อสกุลเป็นภาษามาเลย์ “sindor” ที่ใช้เรียกพืชในสกุลนี้หลายชนิด

ชื่อพ้อง  Sindora cochinchinensis Baill.

ชื่ออื่น   กรอก๊อส (เขมร-พระตะบอง); กอกก้อ (ชาวบน-นครราชสีมา); ก่อเก๊าะ, ก้าเกาะ (เขมร-สุรินทร์); แต้ (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ); มะค่าแต้ (ทั่วไป); มะค่าหนาม (ภาคกลาง, ภาคเหนือ); มะค่าหยุม (ภาคเหนือ)

มะค่าแต้: ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ใบประดับติดทน ปลายกลีบเลี้ยงมีหนามเล็ก ๆ กลีบดอกมีกลีบเดียว ฝักแห้งแตก มีหนามหรือเรียบ (var. maritima) (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Larsen, K., S.S. Larsen and J.E. Vidal. (1984). Leguminosae-Caesalpinioideae. In Flora of Thailand Vol. 4(1): 98–102.