สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

มะขามป้อม

มะขามป้อม
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Phyllanthus emblica L.

Phyllanthaceae

ไม้ต้น สูงได้ถึง 20 ม. หูใบรูปสามเหลี่ยมขนาดเล็ก ใบเรียงสลับระนาบเดียว รูปแถบ ยาวได้ถึง 2 ซม. ปลายมน โคนเว้าตื้น เบี้ยว ก้านใบยาว 0.2–0.8 มม. ช่อดอกออกเป็นกระจุกตามซอกใบช่วงโคนกิ่ง ไม่มีกลีบดอก ดอกเพศผู้ก้านดอกยาว 1.5–3 มม. กลีบเลี้ยง 6 กลีบ รูปไข่แกมรูปขอบขนาน ยาว 1.2–2 มม. จานฐานดอกเป็นต่อมรูปกระบอง 6 ต่อม เกสรเพศผู้ 3 อัน เชื่อมติดกันที่โคน ดอกเพศเมียก้านสั้นกว่าในดอกเพศผู้ กลีบเลี้ยงยาวกว่าเล็กน้อย จานฐานดอกเป็นวงมีสัน รังไข่เกลี้ยง ก้านเกสรเพศเมียยาว 1–1.5 ม. ยอดเกสรแยก 2 แฉก ผลรูปกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 2–3 ซม. เมล็ดขนาดไม่เท่ากัน ยาว 4–6 มม. (ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่ ผักหวานดง, สกุล)

พบที่อินเดีย ภูฏาน ศรีลังกา จีนตอนใต้ พม่า ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ฟิลิปปินส์ ขึ้นในป่าหลายประเภท ความสูงถึงประมาณ 1500 เมตร มีสรรพคุณด้านสมุนไพรหลายอย่าง โดยเฉพาะผลที่เป็นส่วนประกอบในสมุนไพรหลายขนาน

ชื่อสามัญ  Indian gooseberry, Malacca tree

ชื่ออื่น   กันโตด (เขมร-จันทบุรี); กำทวด (ราชบุรี); มะขามป้อม (ทั่วไป); มั่งลู่, สันยาส่า (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

มะขามป้อม: ใบรูปแถบเรียงสลับระนาบเดียว ช่อดอกออกเป็นกระจุกตามซอกใบช่วงโคนกิ่ง ผลรูปกลม (ภาพ: ปิยชาติ ไตรสารศรี, ปรีชา การะเกตุ)

มะขามป้อมดิน
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Phyllanthus sootepensis Craib

Phyllanthaceae

ไม้พุ่ม สูงได้ถึง 3 ม. ลำต้นเกลี้ยง หูใบรูปลิ่มแคบ ยาว 2–5 มม. ใบเรียงสลับระนาบเดียว รูปรีหรือรูปไข่ เบี้ยวเล็กน้อย ยาว 1.2–1.8 ซม. ปลายมน กลม หรือมีติ่งแหลม โคนเบี้ยว เส้นแขนงใบข้างละ 4–6 เส้น ก้านใบยาว 0.5–1 มม. ดอกเพศผู้ออกเป็นกระจุกตามซอกใบช่วงล่างของกิ่ง ก้านดอกยาว 0.4–1 ซม. กลีบเลี้ยง 4 กลีบ รูปไข่กลับหรือกลม ยาว 1.2–2 มม. ขอบจักชายครุย จานฐานดอกเป็นต่อม 4 ต่อม รูปรี เกสรเพศผู้ 4 อัน เชื่อมติดกันที่โคน ดอกเพศเมียออกเดี่ยว ๆ ตามซอกใบช่วงปลายกิ่ง ก้านดอกยาวกว่าในดอกเพศผู้ ขยายในผลได้ถึง 2.5 ซม. กลีบเลี้ยง 6 กลีบ รูปรีกว้าง ยาว 1.6–3.8 มม. ขอบจักชายครุยไม่ชัดเจน จานฐานดอกเป็นต่อม 6 ต่อม รังไข่เกลี้ยง ก้านเกสรเพศเมียสั้นมาก ยอดเกสรแยก 2 แฉก ผลกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5–3 มม. เมล็ดรูปสามเหลี่ยม ยาวประมาณ 1.5 มม. (ดูข้อมูลเพิ่มเติมที่ ผักหวานดง, สกุล)

พบที่จีนตอนใต้ ในไทยพบทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันตกเฉียงใต้ ขึ้นตามป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณ ความสูงถึงประมาณ 1300 เมตร

ชื่ออื่น   เปลี้ยลุกฟ้อน (ลำปาง); มะขามป้อมดิน (เชียงใหม่, ลำพูน)

มะขามป้อมดิน: ดอกเพศผู้ออกเป็นกระจุกตามซอกใบช่วงล่างของกิ่ง กลีบเลี้ยง 4 กลีบ ขอบจักชายครุย จานฐานดอกเป็นต่อม 4 ต่อม ดอกเพศเมียออกเดี่ยว ๆ กลีบเลี้ยง 6 กลีบ ติดทน ก้านดอกขยายในผล (ภาพ: ปรีชา การะเกตุ)



เอกสารอ้างอิง

Chantaranothai, P. (2007). Euphorbiaceae (Phyllanthus). In Flora of Thailand Vol. 8(2): 488–490, 503.

Li, B. and M.G. Gilbert. (2008). Euphorbiaceae (Phyllanthus). In Flora of China Vol. 11: 182, 183.