สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

มะก่องข้าว

มะก่องข้าว  สกุล
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Abutilon Mill.

Malvaceae

ไม้ล้มลุก ไม้พุ่ม หรือไม้ต้น ส่วนมากมีขนหรือขนรูปดาวทั่วไป หูใบร่วงเร็ว ใบเรียงเวียน ขอบจักมนหรือจักฟันเลื่อย เส้นแขนงใบรูปฝ่ามือ ดอกออกเดี่ยว ๆ ออกเป็นคู่ หรือเป็นช่อกระจุกตามซอกใบ หรือช่อแยกแขนงตามปลายกิ่ง ไม่มีริ้วประดับ กลีบเลี้ยงรูประฆังปลายแยกเป็น 5 แฉก กลีบดอก 5 กลีบ เชื่อมติดกันที่โคนและแนบติดหลอดเกสรเพศผู้ ก้านเกสรเพศผู้แยกกระจายออกตามเส้าเกสร มี 5–20 คาร์เพล แต่ละคาร์เพลมีออวุล 2–9 เม็ด ก้านเกสรเพศเมียจำนวนเท่าคาร์เพล ผลแห้งแยกเป็นซีกเท่าจำนวนคาร์เพล เมล็ดรูปคล้ายไต เกลี้ยงหรือมีขน

สกุล Abutilon อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Malvoideae มีประมาณ 100 ชนิด พบในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ในไทยมีประมาณ 6 ชนิด ชื่อสกุลเป็นภาษาอาหรับ “aubutilan” ที่เรียกพืชในสกุลนี้


มะก่องข้าว
วันที่ 30 มีนาคม 2560

Abutilon indicum (L.) Sweet

Malvaceae

ไม้พุ่ม สูง 0.5–3 ม. มีขนละเอียดและขนรูปดาวหนาแน่นตามลำต้น กิ่ง แผ่นใบด้านล่าง ก้านดอก กลีบเลี้ยงด้านนอก และผล หูใบรูปลิ่มแคบ ยาว 1–2 มม. ใบรูปไข่กว้าง ยาว 3–9 ซม. ปลายแหลมหรือแหลมยาว โคนรูปหัวใจ ขอบจักซี่ฟันไม่เป็นระเบียบ ก้านใบยาว 2–4 ซม. ดอกออกเดี่ยว ๆ ตามซอกใบ ก้านดอกยาวได้ถึง 4 ซม. มีข้อต่อใกล้ปลายก้าน กลีบเลี้ยงรูปรี ยาวประมาณ 7 มม. ปลายแหลม ขยายในผลเล็กน้อย กลีบดอกรูปไข่กลับ ยาว 7–8 มม. ปลายกลมหรือเว้าตื้น หลอดเกสรเพศผู้สั้น มีขนรูปดาวที่โคน มี 15–20 คาร์เพล ผลรูปครึ่งวงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5–2 ซม. มี 15–20 ซีก ปลายมีจะงอยสั้น ๆ กลีบเลี้ยงที่ขยายสั้นกว่าผล เมล็ดขนาดเล็ก รูปคล้ายไต มีขนรูปดาวกระจาย

พบที่อินเดีย ศรีลังกา ภูฏาน เนปาล จีน ไต้หวัน ภูมิภาคอินโดจีนและมาเลเซีย ขึ้นเป็นวัชพืชทั่วไป แยกเป็นหลายชนิดย่อย ในไทยมี subsp. guineense (Schumach.) Borss.Waalk. กลีบเลี้ยงที่ขยายในผลยาวเท่า ๆ ผล เรียวแคบ ยาว 0.5–1 ซม. ใช้เป็นสมุนไพรอย่างแพร่หลายโดยเฉพาะในอินเดียและจีน

ชื่อพ้อง  Sida indica L.

ชื่อสามัญ  Chinese bellflower, Country mallow

ชื่ออื่น   ตอบแตบ (ราชบุรี); ปอบแปบ (ภาคเหนือ); โผงผาง (นครราชสีมา); ฟันสี (ภาคกลาง); มะก่องข้าว (ภาคเหนือ)

มะก่องข้าว: ดอกออกเดี่ยว ๆ ตามซอกใบ ก้านดอกยาว กลีบดอกรูปไข่กลับ หลอดเกสรเพศผู้สั้น ผลมีหลายซีก มีขนรูปดาวหนาแน่น ปลายมีจะงอยสั้น ๆ (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Tang, Y., M.G. Gilbert and L.J. Dorr. (2007). Malvaceae. In Flora of China Vol. 12: 278.

van Borssum Waalkes, J. (1996). Malesian Malvaceae revised. Blumea 14: 170.