สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

พยับเมฆ

พยับเมฆ
วันที่ 30 มกราคม 2560

Orthosiphon aristatus (Blume) Miq.

Lamiaceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 2.5 ม. รากอวบหนา ลำต้นเป็นสี่เหลี่ยม ใบเรียงตรงข้าม รูปไข่ แกมรูปขอบขนานหรือรูปใบหอก ยาวได้ถึง 12 ซม. ปลายแหลมหรือแหลมยาว โคนรูปลิ่ม ขอบจักฟันเลื่อย ก้านใบยาวได้ถึง 3 ซม. มีขนสั้นนุ่ม ช่อดอกออกที่ปลายกิ่ง ช่อย่อยแบบช่อกระจุกไร้ก้านเรียงเป็นวงรอบแกนช่อ แต่ละใบประดับมี 2–3 ดอก ใบประดับรูปไข่ ยาวประมาณ 5 มม. ติดทน ก้านดอกยาว 3–5 มม. ขยายในผลเล็กน้อย มีขนสั้นนุ่ม กลีบเลี้ยงรูปปากเปิด ยาว 3–8 มม. ขยายในผล มีขนสั้นนุ่ม กลีบบนกลม สั้นกว่ากลีบล่าง กลีบล่างแยก 4 แฉกตื้น ๆ ปลายแหลมยาว ดอกสีม่วงอ่อน รูปปากเปิด ยาว 1.2–3.5 ซม. หลอดกลีบดอกยาว 1–2 ซม. กลีบรูปขอบขนาน กลีบบน 3 กลีบ กลีบกลางเว้าตื้น กลีบล่าง 2 กลีบ เกสรเพศผู้สั้น 2 อัน ยาว 2 อัน ยื่นพ้นหลอดกลีบดอก จานฐานดอกจัก 4 พู เกสรเพศเมียยาวกว่าเกสรเพศผู้เล็กน้อย ผลย่อยเปลือกแข็ง รูปขอบขนาน ยาวประมาณ 2 มม. ผิวเป็นร่างแห

พบที่พม่า และภูมิภาคอินโดจีน ในไทยพบแทบทุกภาค ยกเว้นภาคใต้ แยกเป็น var. velteri Suddee & A. J. Paton พบที่เวียดนาม ก้านใบสั้นมากหรือไร้ก้าน ใบมีสรรพคุณขับปัสสาวะ แก้โรคไต ปวดตามข้อ

สกุล Orthosiphon Benth. อยู่ภายใต้เผ่า Ocimeae มีประมาณ 45 ชนิด พบในแอฟริกา เอเชีย และออสเตรเลีย ในไทยมีประมาณ 7 ชนิด ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “orthos” ตั้งตรง และ “sifon” หลอดกลีบดอก ตามลักษณะหลอดกลีบดอก

ชื่อพ้อง  Ocimum aristatum Blume

ชื่อสามัญ  Cat’s whiskers, Java tea

ชื่ออื่น   บางรักป่า (ประจวบคีรีขันธ์); พยับเมฆ (กรุงเทพฯ); หญ้าหนวดแมว (ทั่วไป); อีตู่ดง (เพชรบูรณ์)

พยับเมฆ: ช่อดอกออกที่ปลายกิ่ง ช่อย่อยแบบช่อกระจุกไร้ก้านเรียงรอบแกนช่อ ดอกรูปปากเปิด เกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียยื่นพ้นปากหลอดกลีบดอก (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Suddee, S., A.J, Paton and J. Parnell. (2005). Taxonomic revision of the tribe Ocimeae Dumort. (Lamiaceae) in continental South East Asia III. Ociminae. Kew Bulletin 60: 3–75.