สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

ท่อมหมู

ท่อมหมู  สกุล
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Rennellia Korth.

Rubiaceae

ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก หูใบร่วมรูปสามเหลี่ยม ปลายแยก 2 แฉก มักร่วงเร็ว ใบเรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก เรียงหนาแน่นช่วงปลายกิ่ง ดอกออกเป็นกระจุก เรียงเป็นช่อคล้ายช่อเชิงลด ช่อกระจะ หรือช่อซี่ร่ม ออกตามปลายกิ่ง ใบประดับขนาดเล็ก กลีบเลี้ยงและกลีบดอกจำนวนอย่างละ 4–5 กลีบ กลีบเลี้ยงรูปถ้วย ดอกรูปดอกเข็ม สีขาวหรืออมม่วง เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดใกล้จุดกึ่งกลางหลอดกลีบดอกในดอกที่ก้านเกสรเพศเมียยาว ติดใกล้ปากหลอดกลีบดอกในดอกที่ก้านเกสรเพศเมียสั้น ก้านชูอับเรณูสั้น รังไข่มี 2 ช่อง เชื่อมติดกันเป็นกระจุกแน่นอยู่ใต้วงกลีบ แต่ละช่องมีออวุลเม็ดเดียว ก้านเกสรเพศเมียมีแบบยาวและแบบสั้น ยอดเกสรเพศเมียแยก 2 แฉก ผลแบบผนังชั้นในแข็ง ส่วนมากติดผลเดียว เชื่อมติดกันเป็นกระจุกแน่น

สกุล Rennellia มี 5–6 ชนิด พบที่พม่าตอนล่าง คาบสมุทรมลายู สุมาตรา และบอร์เนียว ในไทยมี 4 ชนิด ชื่อสกุลตั้งตามนักธรณีวิทยาชาวอังกฤษ James Rennell (1742–1830)


ท่อมหมูเขา
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Rennellia speciosa (Wall. ex Kurz) Hook.f.

Rubiaceae

ไม้พุ่มหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 7 ม. หูใบยาว 3.5–7 มม. ใบรูปรีหรือรูปไข่กลับ ยาว 8–22 ซม. ก้านใบยาว 0.5–3 ซม. ช่อดอกคล้ายช่อกระจะ มีช่อกระจุกย่อย 4–12 ช่อ แกนช่อยาว 1–5 ซม. ก้านช่อสั้น แต่ละช่อกระจุกมี 2–9 ดอก ก้านช่อย่อยยาว 3–7 มม. ขยายในผล กลีบเลี้ยงยาวประมาณ 5 มม. หลอดกลีบดอกยาว 1.5–2.5 ซม. กลีบยาว 0.7–1.2 ซม. อับเรณูยาว 3–4 มม. ก้านเกสรเพศเมียแบบยาว ยาวเท่า ๆ หลอดกลีบดอก แบบสั้น ยาว 5–6 มม. ผลรวมเส้นผ่านศูนย์กลาง 1–2 ซม. สุกสีม่วงดำ มี 1–4 ไพรีน

พบที่พม่าตอนล่าง คาบสมุทรมลายู และสุมาตรา ในไทยพบกระจายห่าง ๆ ทางภาคตะวันออกเฉียงใต้ที่เกาะช้าง จังหวัดตราด และภาคใต้ตั้งแต่ชุมพรลงไป ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูงถึงประมาณ 300 เมตร

ชื่อพ้อง  Morinda speciosa Wall. ex Kurz

ชื่ออื่น   ท่อมหมูเขา (สุราษฎร์ธานี); เพิ่มบก (พังงา)

ท่อมหมูเขา: ช่อดอกคล้ายช่อกระจะ ก้านดอกสั้น กลีบดอก 4 กลีบ ผลเชื่อมติดกันเป็นกระจุกกลม (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)

ท่อมหมูช่อ
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Rennellia morindiformis (Korth.) Ridl.

Rubiaceae

ไม้พุ่มหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 8 ม. หูใบยาว 3–8 มม. ใบรูปรี รูปไข่ หรือรูปขอบขนาน ยาว 10–25 ซม. ก้านใบยาว 1–3.5 ซม. ช่อดอกคล้ายช่อกระจะหรือช่อแยกแขนง ก้านช่อยาว 1–4 ซม. แกนช่อยาว 1.5–7.5 ซม. ขยายในผล ช่อย่อยแบบช่อกระจุกเรียง 2–13 ช่อ ก้านช่อยาว 0.5–1 ซม. แต่ละกระจุกมี 2–6 ดอก กลีบเลี้ยงยาวประมาณ 1.5 มม. ปลายแยกเป็นแฉกตื้น ๆ หลอดกลีบดอกยาว 1.7–2 ซม. กลีบยาว 1–1.5 ซม. อับเรณูยาว 4–5 มม. ก้านเกสรเพศเมียแบบยาว ยาวเท่า ๆ หลอดกลีบ ผลรวมเส้นผ่านศูนย์กลาง 1–1.5 ซม. สุกสีม่วง แต่ละผลมีไพรีนเดียว

พบที่คาบสมุทรมลายู และสุมาตรา ในไทยพบทางภาคใต้ที่ระนอง นราธิวาส ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูง 300–600 เมตร

ชื่อพ้อง  Tribrachya morindiformis Korth.

ท่อมหมูช่อ: ช่อดอกคล้ายช่อกระจะหรือช่อแยกแขนง ช่อย่อยแบบช่อกระจุก แต่ละกระจุกมี 2–6 ดอก หลอดกลีบยาว กลีบดอกสั้น (ภาพ: มานพ ผู้พัฒน์)

ท่อมหมูช่อยาว
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Rennellia elliptica Korth.

Rubiaceae

ไม้พุ่ม สูงได้ถึง 2 ม. หูใบส่วนมากยาว 0.5–1.ซม. ใบรูปรี รูปขอบขนาน หรือแกมรูปไข่กลับ ยาว 10–40 ซม. ก้านใบยาว 1–6 ซม. ช่อดอกคล้ายช่อเชิงลด ยาว 14–20 ซม. รวมก้านช่อ ช่อกระจุกมีได้ถึงเกือบ 40 ช่อ ไร้ก้านช่อหรือมีก้านสั้นมาก แต่ละกระจุกส่วนมากมี 3 ดอก กลีบเลี้ยงยาว 1–2 มม. ปลายแยกเป็นแฉกตื้น ๆ หลอดกลีบดอกยาว 1.5–3 ซม. กลีบยาว 0.8–1.5 ซม. อับเรณูยาว 4–6 มม. ก้านเกสรเพศเมียแบบยาว ยาวเท่า ๆ หลอดกลีบดอก แบบสั้น ยาว 3–6 มม. ผลรวมเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5–2 ซม. สุกสีม่วงดำ ไพรีนมี 3 หรือมากกว่า

พบที่พม่าตอนล่าง คาบสมุทรมลายู สุมาตรา บอร์เนียว และภาคใต้ตอนล่างของไทยที่นราธิวาส ขึ้นตามป่าดิบชื้น ความสูงประมาณ 100 เมตร

ชื่อพ้อง  Rennellia elongata (King & Gamble) Ridl., R. speciosa (Wall. ex Kurz) Hook.f. var. elongata King & Gamble

ท่อมหมูช่อยาว: ช่อดอกคล้ายช่อเชิงลด ช่อกระจุกไร้ก้าน กลีบดอก 5 กลีบ ผลเชื่อมติดกันเป็นกระจุกกลม (ภาพ: มานพ ผู้พัฒน์)

ท่อมหมูหนาม
วันที่ 15 พฤศจิกายน 2559

Rennellia microcephala (Ridl.) K.M.Wong

Rubiaceae

ไม้พุ่มหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 4 ม. หูใบยาว 3–4 ซม. ใบรูปรีหรือรูปขอบขนาน ยาว 5–13 ซม. ก้านใบยาว 0.4–1.2 ซม. ช่อดอกออกเป็นกระจุกแน่นคล้ายช่อซี่ร่ม ก้านช่อเกือบไร้ก้าน แต่ละช่อกระจุกมี 2–5 ดอก กลีบเลี้ยงรูปลิ่มแคบ คล้ายหนาม ยาว 6–8 มม. ขยายเล็กน้อยในผล หลอดกลีบดอกยาว 1.2–2 ซม. กลีบยาว 0.8–1.2 ซม. อับเรณูยาวประมาณ 3 มม. ก้านเกสรเพศเมียยาวประมาณ 5 มม. ผลรวมเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 ซม. ส่วนมากมีไพรีนเดียว

พบที่คาบสมุทรมลายูตอนบน และภาคใต้ตอนล่างของไทยที่ยะลา และนราธิวาส ขึ้นตามที่ลาดชันหรือสันเขาในป่าดิบชื้น ความสูง 100–600 เมตร

ชื่อพ้อง  Myrioneuron microcephalum Ridl.

ท่อมหมูหนาม: ช่อดอกออกเป็นกระจุกแน่นคล้ายช่อซี่ร่ม ก้านช่อเกือบไร้ก้าน แต่ละช่อกระจุกมี 2–5 ดอก กลีบเลี้ยงรูปลิ่มแคบ ติดทน (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Johansson, J.T. (1989). Revision of the genus Rennellia Korth. (Rubiaceae-Rubioideae). Blumea 34: 3–19.

Wong, K.M. (1989). Rubiaceae. In Tree Flora Malaya 4: 404–405.