สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

ดาวกระจาย

ดาวกระจาย
วันที่ แก้ไขข้อมูล 13 พฤศจิกายน 2563

Cosmos caudatus Kunth

Asteraceae

ดูที่ ดาวกระจายพม่า

ดาวกระจาย  สกุล
วันที่ แก้ไขข้อมูล 13 พฤศจิกายน 2563

Cosmos Cav.

Asteraceae

ไม้ล้มลุก ใบประกอบ 1–3 ชั้น ส่วนมากติดตามลำต้น เรียงตรงข้าม โคนมักเรียวสอบเป็นครีบ ช่อดอกแบบช่อกระจุกแน่นแผ่ตามรัศมี ออกเดี่ยว ๆ หรือแบบช่อเชิงหลั่น วงใบประดับ 2 วง ใบประดับเชื่อมติดกันที่โคน ติดทน ฐานดอกแบน ดอกวงนอก หรือ ray florets เรียงชั้นเดียว เป็นหมัน ดอกวงใน หรือ disc florets สมบูรณ์เพศ ปลายจัก 5 พูตื้น ๆ เกสรเพศผู้ 5 อัน รังไข่ใต้วงกลีบ มี 1 ช่อง มีออวุล 1 เม็ด ก้านเกสรเพศเมียแยกเป็นแฉกรูปเส้นด้าย ปลายมีรยางค์คล้ายขน ผลแห้งเมล็ดล่อน ปลายเป็นจะงอย แพปพัสมักมีขนเครา ติดทน

สกุล Cosmos มี 26 ชนิด พบในอเมริกาเขตร้อน โดยเฉพาะเม็กซิโก เป็นไม้ประดับทั่วไปในเขตร้อน ในไทยมี 3 ชนิด คือ C. bipinnatus Cav. ใบประกอบ 2 ชั้น ดอกวงนอกสีขาว ชมพู หรือม่วง, C. caudatus Kunth ใบประกอบ 2–3 ชั้น แฉกเรียวแคบ ดอกสีชมพู และ C. sulphureus Cav. ทุกส่วนขยี้แล้วมีกลิ่นฉุน ใบประกอบ 2–3 ชั้น กลีบดอกวงนอกสีเหลืองเข้มหรือส้มอมแดง ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “kosmos” การประดับ ตกแต่ง หรืออาจหมายถึงการเรียงของดอกอย่างเป็นระเบียบคล้ายการเรียงตัวของจักรวาล

ดาวกระจาย: C. bipinnatus ใบประกอบ 2 ชั้น ดอกวงนอกสีขาว ชมพู หรือม่วง (ภาพ: ปาจรีย์ อินทะชุบ)

ดาวกระจายพม่า
วันที่ แก้ไขข้อมูล 13 พฤศจิกายน 2563

Cosmos caudatus Kunth

Asteraceae

ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 2 ม. ใบประกอบ 2–3 ชั้น ยาว 4–20 ซม. กว้าง 2–8 ซม. ก้านใบยาว 2–5 ซม. ก้านดอกยาว 5–30 ซม. ริ้วประดับรูปเส้นด้าย ยาว 0.6–1 ซม. วงใบประดับเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.5–1.5 ซม. วงนอกรูปใบหอกหรือรูปแถบ ยาว 0.7–1 ซม. ขอบมีขนครุย วงในรูปใบหอก ยาว 1–1.3 ซม. ดอกวงนอกสีชมพูหรืออมม่วง กลีบรูปขอบขนานหรือรูปใบหอกกลับ ยาว 0.5–1.5 ซม. ปลายจักตื้น ๆ 3 พู ดอกวงในรูปขอบขนาน ยาว 5–7 มม. ผลรูปกระสวย ยาว 1–3 ซม. มักมีขนสากช่วงโคนและขนแข็งช่วงปลายผล แพปพัสมี 2–3 อัน ยาว 3–5 มม.

มีถิ่นกำเนิดในอเมริกากลางและอเมริกาใต้ เป็นไม้ประดับ กินเป็นผักสลัด มีสรรพคุณต้านอนุมูลอิสระ บางครั้งเรียกว่าดาวเรืองพม่า

ชื่อสามัญ  Wild Cosmos

ชื่ออื่น   คำแนคำแล, คำแล, คำแฮ (ภาคเหนือ); ดาวกระจาย, ดาวกระจายพม่า (กรุงเทพฯ); พอกอลา (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน); สะลากุ้ง, หญ้าตีตุ้ด (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน)

ดาวกระจายพม่า: C. caudatus ใบประกอบ 2–3 ชั้น กลีบดอกวงนอกสีเหลืองเข้มหรือส้มอมแดง (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Kiger, R.W. (2006). Asteraceae (Cosmos). In Flora of North America. Vol. 21: 204. http://www.efloras.org

Staples, G.W. and D.R. Herbst. (2005). A tropical garden flora. Bishop Museum Press, Honolulu, Hawai`i.