สารานุกรมพืชในประเทศไทย (ฉบับย่อ)
(Concise Encyclopedia of Plants in Thailand)


หมวดตัวอักษร 


Index to botanical names


ค้นหาคำศัพท์
ค้นหาคำศัพท์   

ช่อชมดาว

ช่อชมดาว
วันที่ 28 กันยายน 2559

Kohautia gracilis (Wall.) DC.

Rubiaceae

ไม้ล้มลุก สูง 20–50 ซม. หูใบเป็นแผ่นบาง ยาว 1–2 มม. ปลายจักชายครุย 1–2 อัน ใบเรียงตรงข้าม รูปใบหอกหรือรูปแถบ ยาว 3.5–9 ซม. ปลายแหลมเป็นติ่ง แผ่นใบสาก เส้นแขนงใบเป็นเส้นกลางใบ ไร้ก้าน ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ออกที่ปลายกิ่ง ก้านช่อยาวได้ถึง 12 ซม. แต่ละช่อกระจุกมักมีดอกเดียว ก้านดอกยาว 0.5–3.5 ซม. ใบประดับขนาดเล็ก กลีบเลี้ยง 4 กลีบ รูปสามเหลี่ยมแคบ ยาว 1–2 มม. ติดทน ดอกรูปดอกเข็ม ด้านในสีครีม ด้านนอกสีม่วงอมชมพูหรือน้ำตาล หลอดกลีบยาว 0.7–1.2 ซม. มี 4 กลีบ รูปขอบขนานหรือรูปใบหอก ยาว 3.5–5.5 มม. เกสรเพศผู้ 4 อัน ไร้ก้าน อับเรณูรูปเส้นด้าย ยาว 2–2.5 มม. ปลายมีรยางค์ยื่นจรดปากหลอดกลีบ ก้านเกสรเพศเมียยาว 2.5–5 มม. ยอดเกสรแยก 2 แฉก รูปเส้นด้าย ยาว 2–3.5 มม. ผลแห้งแตกกลางพูด้านบน รูปไข่กว้าง กว้าง 3–4 มม. เมล็ดขนาดเล็ก จำนวนมาก

พบที่อินเดีย ปากีสถาน เนปาล ศรีลังกา พม่า และทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของไทยที่ทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ขึ้นบนเขาหินปูนเตี้ย ๆ ความสูงประมาณ 200 เมตร

สกุล Kohautia Cham. & Schltdl. อยู่ภายใต้เผ่า Spermacoceae มี 27 ชนิด ส่วนมากพบในแอฟริกา ในไทยมีชนิดเดียว ต่างจากสกุล Oldenlandia และ Hedyotis ที่ก้านเกสรเพศเมียเป็นแบบสั้นแบบเดียว ไม่ยื่นพ้นปากหลอดกลีบดอกและไม่ยื่นเลยอับเรณู เกสรเพศผู้ติดที่ปากและไม่ยื่นพ้นปากหลอดกลีบดอก ชื่อสกุลตั้งตามนักพฤกษศาสตร์ชาวเช็ก Francis Kohaut

ช่อชมดาว: เส้นแขนงใบเป็นเส้นกลางใบ ใบไร้ก้าน ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนง ช่อกระจุกส่วนมากมีดอกเดียว ดอกรูปดอกเข็ม เกสรเพศผู้และเพศเมียไม่ยื่นพ้นปากหลอดกลีบดอก ผลแห้งแตกกลางพูด้านบน รูปไข่กว้าง (ราชันย์ ภู่มา)



เอกสารอ้างอิง

Puff, C. (2013). Kohautia Cham. & Schltdl. (Rubiaceae) - a new genus record for the Flora of Thailand: K. gracilis (Wall.) DC. Discovered in Kanchanaburi. Thai Forest Bulletin (Botany) 41: 56–60.