Index to botanical names
งิ้ว
Malvaceae
ไม้ต้น ผลัดใบ ลำต้นส่วนมากมีหนาม หูใบขนาดเล็ก ร่วงเร็ว ใบประกอบรูปนิ้วมือมี 5–9 ใบ เรียงเวียน ดอกออกเดี่ยว ๆ หรือเป็นกระจุกตามซอกใบหรือปลายกิ่ง ดอกออกก่อนผลิใบใหม่ กลีบเลี้ยงหนา เชื่อมติดกัน ปลายแยกเป็น 3–5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบ เกสรเพศผู้จำนวนมากเชื่อมติดกันเป็นมัด ๆ 5–10 มัด ติดระหว่างกลีบดอก รังไข่มี 5 ช่อง ออวุลจำนวนมาก ก้านเกสรเพศเมียรูปเส้นด้าย ยาวกว่าเกสรเพศผู้เล็กน้อย ยอดเกสรแยกเป็น 5 แฉก ผลแห้งแตก เรียบหรือมี 5 สัน แตกเป็น 5 ซีก เมล็ดจำนวนมาก มีปุยนุ่นหุ้มสกุล Bombax L. เคยอยู่ภายใต้วงศ์ Bombacaceae ปัจจุบันอยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Bombacoideae มีประมาณ 50 ชนิด ส่วนใหญ่พบในอเมริกาและแอฟริกาเขตร้อน ในไทยมี 3 ชนิด ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “bombyx” เส้นไหม ตามลักษณะปุยนุ่นคล้ายเส้นไหมที่หุ้มเมล็ด
ไม้ต้น สูงได้ถึง 30 ม. ใบรูปฝ่ามือ มีใบย่อย 5–7 ใบ ก้านใบยาว 10–20 ซม. รูปขอบขนานถึงรูปใบหอก ขนาดไม่เท่ากัน ยาว 8–15 ซม. ก้านใบย่อยสั้น หรือยาวได้ถึง 4 ซม. ก้านดอกยาว 0.5–1 ซม. กลีบเลี้ยงรูปถ้วย ยาว 2–3 ซม. ด้านนอกมีขนคล้ายไหม กลีบ 3–5 กลีบ รูปรีกว้าง ยาวประมาณ 1.5 ซม. ดอกสีแดงอมส้มหรือเหลือง กลีบรูปขอบขนานแกมรูปไข่กลับ ยาว 5–10 ซม. แผ่นกลีบค่อนข้างหนา มีขนรูปดาวละเอียดทั้งสองด้าน เกสรเพศผู้ยาว 3.5–7 ซม. เรียง 2 วง วงนอก 5 มัด วงใน 5 มัด ก้านเกสรเพศเมียยาว 8–8.5 ซม. ผลรูปรีถึงรูปขอบขนาน ยาว 8–15 ซม. มีขนรูปดาวกระจายอาจมีถิ่นกำเนิดในอเมริกาเขตร้อนหรือในเอเชียจนถึงออสเตรเลียตอนบน ในไทยพบมากตามท้องไร่ท้องนาทุกภาค หรือปลูกเป็นไม้เศรษฐกิจ ทุกส่วนมีสรรพคุณด้านสมุนไพรหลายอย่าง
ชื่อสามัญ Cotton tree, Kapok tree
ชื่ออื่น งิ้ว (ทั่วไป); งิ้วแดง (กาญจนบุรี); งิ้วบ้าน (ทั่วไป); งิ้วปง, งิ้วปงแดง, สะเน้มระกา (ชอง-จันทบุรี)
งิ้ว: ดอกสีแดง กลีบเลี้ยงรูปถ้วย เกสรเพศผู้เรียง 2 วง วงนอก 5 มัด วงใน 5 มัด ยอดเกสรเพศเมียแยกเป็น 5 แฉก (ภาพ: ปรีชา การะเกตุ)
ไม้ต้น สูงได้ถึง 30 ม. มีขนสั้นนุ่มตามกิ่ง กลีบเลี้ยง และกลีบดอก ใบรูปฝ่ามือ มีใบย่อย 5–7 ใบ ก้านใบยาว 10–30 ซม. มีริ้วเป็นสัน ใบรูปรี รูปไข่กลับ หรือรูปขอบขนาน ขนาดไม่เท่ากัน ยาว 8–28 ซม. แผ่นใบด้านล่างเกลี้ยงหรือมีขนสั้นนุ่ม ก้านใบย่อยยาว 1–1.5 ซม. ก้านดอกยาว 1–3.5 ซม. กลีบเลี้ยงรูประฆังแคบ ยาว 3–5 ซม. ปลายจักตื้น ๆ 3–5 กลีบ ขนาดไม่เท่ากัน ดอกสีขาวครีมอมเขียว หรือชมพูอ่อน รูปไข่กลับหรือแกมรูปขอบขนาน ยาว 4–7 ซม. เกสรเพศผู้ยาว 6–7 ซม. มี 5 มัด เชื่อมติดกันประมาณ 1.5 ซม. ผลรูปขอบขนาน โค้งเล็กน้อย ยาว 10–18 ซม. มีสันตื้น ๆ 5 สันพบที่จีนตอนใต้ พม่า กัมพูชา ในไทยพบแทบทุกภาคยกเว้นภาคใต้ ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และป่าเต็งรัง โดยเฉพาะบนเขาหินปูน ความสูงถึงประมาณ 1000 เมตร
ชื่ออื่น เก๊ย (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน); ไก๊ (กะเหรี่ยง-ภาคเหนือ); ไกร่ (เชียงใหม่); ง้าว, ง้าวป่า (ภาคกลาง); งิ้วดอกขาว (ภาคเหนือ); งิ้วป่า (ประจวบคีรีขันธ์, ภาคใต้); งิ้วป่าดอกขาว, งิ้วผา (ภาคเหนือ); นุ่นป่า (ภาคกลาง)
งิ้วป่า: ดอกออกเดี่ยว ๆ หรือเป็นกระจุกที่ปลายกิ่ง ดอกสีครีมอมเขียว กลีบเลี้ยงรูประฆังแคบ มีขนสั้นนุ่ม (ภาพ: สุคนธ์ทิพย์ ศิริมงคล, ราชันย์ ภู่มา)
Phengklai, C. (2005). Bombacaceae. In Flora of Thailand Vol. 9(1): 10–15.
Tang, Y., M.G. Gilbert and L.J. Dorr. (2007). Bombacaceae. In Flora of China Vol. 12: 300–301.