Index to botanical names
กะเพรา
Lamiaceae
ไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 1 ม. ลำต้นเป็นเหลี่ยม มีขนต่อม ขนยาว หรือขนสั้นนุ่มตามลำต้น แผ่นใบ ช่อดอก ใบประดับ ก้านดอก และกลีบเลี้ยง ใบเรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปขอบขนาน ยาว 0.5–4.5 ซม. ก้านใบยาว 0.5–1.5 ซม. ช่อดอกแบบช่อกระจุกรอบแกนช่อห่าง ๆ คล้ายช่อเชิงลด ยาวได้ถึง 10 ซม. ใบประดับรูปไข่ ยาว 2–3 มม. ก้านดอกขยายในผล ยาว 2.5–4 มม. กลีบเลี้ยงและกลีบดอกรูปปากเปิด หลอดกลีบเลี้ยงยาว 1–1.5 มม. ขยายในผล ยาว 3–4 มม. กลีบบนกลม กลีบล่างรูปใบหอก ดอกสีม่วงหรือขาว หลอดกลีบดอกยาว 2–3 มม. กลีบบน 4 กลีบ กลีบล่าง 1 กลีบ ขนาดใหญ่กว่ากลีบบน เกสรเพศผู้สั้น 2 อัน ยาว 2 อัน ยื่นพ้นปากหลอดกลีบดอก โคนมีขนเป็นกระจุก รังไข่มี 4 พู ผลกลม เมล็ดรูปไข่ br>พบทั่วไปในเอเชียเขตร้อน เป็นวัชพืชและปลูกเป็นผักสวนครัว มีสรรพคุณร้อน ชาวฮินดูถือเป็นไม้ศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งอาจหมายถึงกะเพราชนิดอื่น ๆ ด้วย เช่น กะเพราช้างหรือยี่หร่า O. gratissimum L. โหระพา O. basilicum L. และกะเพราแขก O. kilimandscharicum Baker ex Gürkeสกุล Ocimum L. อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Nepetoideae มีประมาณ 65 ชนิด ส่วนใหญ่พบในแอฟริกาและอเมริกาใต้ ไทยเป็นพืชพื้นเมืองเพียงชนิดเดียว ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “okimon” ที่ใช้เรียกพืชที่มีกลิ่นหอมเช่นใบโหระพา
ชื่อสามัญ Holy basil
ชื่ออื่น กอมก้อ, กอมก้อดง (เชียงใหม่); กะเพรา, กะเพราขน, กะเพราขาว, กะเพราแดง (ภาคกลาง); ห่อกวอซู, ห่อตูปลู (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน); อิ่มคิมหลำ (เงี้ยว-แม่ฮ่องสอน); อีตู่ไทย (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)
กะเพรา: ช่อดอกกระจุกรอบแกน กลีบเลี้ยงและกลีบดอกรูปปากเปิด กลีบดอกกลีบบน 4 กลีบ กลีบล่าง 1 กลีบ รังไข่มี 4 พู (ภาพ: ราชันย์ ภู่มา)
ไม้ล้มลุก สูง 15–60 ซม. มีขนต่อมประปรายทั่วไป ใบบางครั้งเรียงรอบข้อ 3 ใบ รูปรีหรือรูปไข่ ยาว 2–6 ซม. ก้านใบยาวได้ถึง 1.5 ซม. ช่อดอกยาว 5–30 ซม. ดอกติดเป็นกระจุกละ 2 ดอก เป็นชั้นห่าง ๆ บนแกนช่อ ใบประดับรูปไข่ ยาวประมาณ 1.2 ซม. ก้านดอกยาว 3–5 มม. กลีบเลี้ยงยาว 4–5 มม. เส้นกลีบ 10 เส้น กลีบบนรูปไข่ กลีบล่าง 4 กลีบ ยาวกว่ากลีบบนเล็กน้อย ดอกสีม่วงอ่อน กลีบรูปปากเปิด ยาว 0.8–1.2 ซม. กลีบบนขอบขนานกว้าง ปลายจรดกัน กลีบปากล่างกลีบข้างรูปสามเหลี่ยมขนาดเล็ก กลีบกลางรูปไข่กลับ ยื่นแผ่ออก เกสรเพศผู้ยื่นเลยพ้นกลีบดอก รังไข่จักเป็นพูตื้น ก้านเกสรเพศเมียยาวเท่า ๆ เกสรเพศผู้ ผลแห้งเมล็ดล่อน รูปไข่ เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 มม. มีต่อมประปรายพืชถิ่นเดียวของไทย พบทางภาคเหนือที่ตาก และภาคตะวันตกเฉียงใต้ที่กาญจนบุรี ขึ้นบนเขาหินปูนที่เปิดโล่ง ความสูง 500–1000 เมตรสกุล Teucrium L. อยู่ภายใต้วงศ์ย่อย Ajugoideae มีประมาณ 250 ชนิด ส่วนใหญ่พบในแถบเมดิเตอร์เรเนียน ในไทยมี 2 ชนิด ชื่อสกุลมาจากภาษากรีก “teukrion” อาจมาจาก Teukros ผู้ตั้งเมือง Salamis ในไซปรัส
กะเพราตะนาวศรี: ดอกเรียงเป็นกระจุกละ 2 ดอก เป็นชั้นห่าง ๆ บนแกนช่อ มีขนต่อมทั่วไป กลีบบนปลายจรดกัน กลีบกลางรูปไข่กลับ ยื่นแผ่ออก (ภาพ: ปรีชา การะเกตุ)
Suddee, S., A.J. Paton and J. Parnell. (2005). A taxonomic revision of tribe Ocimeae Dumort. (Lamiaceae) in continental South East Asia III. Ociminae. Kew Bulletin 60: 26–27.